Dziecko nie czyta. Co zrobić zanim zacznie czytać?

Co jest ważne zanim dziecko zacznie czytać – rozumienie fabuły i rozwój zdolności umysłowych i kreatywności w metodzie 101 kroków.

 

  W poprzednich artykułach omówiłam korzyści płynące z czytania dzieciom na głos. Dlatego teraz warto skupić się na innych aspektach, dzięki którym dziecko zainteresuje się czytaniem. Wśród nich warto wymienić rozumienie fabuły i rozwój zdolności umysłowych.

W przewodniku do metody 101 kroków ćwiczenia te ujęte są pod różnymi tytułami. Przygotowanie do czytania i pisania to długotrwały proces.  Oprócz odpowiednio wykształconych receptorów słuchowych i wzrokowych, które w bezpośredni sposób wpływają na sukces bądź niepowodzenie dziecka w osiągnięciu tych kompetencji, ważne jest również ćwiczenie innych  umiejętności, które w sposób pośredni przyczyniają się do nabywania umiejętności czytania i pisania.

 

 Z badań nad mózgiem wynika, że informacje, które są dla nas neutralne przyswajamy trudniej, niż te o wyraźnym zabarwieniu emocjonalnym. Dlatego istotne  jest, aby każda sytuacja edukacyjna niosła dla dziecka wyraźny ładunek emocjonalny. Jest to tym ważniejsze, że w nauczaniu nic nie dzieje się szybko. Synapsy „uczą się ” bardzo powoli, a osiągnięcie umiejętności w każdej dziedzinie wymaga wielu godzin ćwiczeń, z których  skuteczne są tylko te, które dziecko wykonuje dobrowolnie, bez przymusu i zgodnie ze SNR ( Strefa Najbliższego Rozwoju)  – o czym pisałam w poprzednim artykule.

Będę po kolei omawiała w/w aspekty, odwołując się do wybranych stron elementarza „Poczytam ci, mamo!” , w oparciu o  „Przewodnik dla nauczycieli i rodziców”, z uwzględnieniem warunków sprzyjających jak najlepszemu rozwojowi mózgu.

 Przykłady, („pozbierane” z różnych kroków  z przewodnika), będą się odnosiły do jednej strony z elementarza tak, aby zaprezentować  różnorodność zadań.  Chodzi mi o pokazanie, że dane typy ćwiczeń i zadań mogą pojawiać się w zależności od potrzeby chwili i nie muszą być realizowane tak, jak ułożyły to autorki przewodnika, czyli  dokładnie w jednym i tylko jednym miejscu. Przewodnik to ktoś, kto przewodzi, a nie ktoś, kogo się wiernie kopiuje. Przewodzić – znaczy dawać impuls, podsuwać pomysły, czynić działania elastycznymi i dostosowanymi do możliwości rozwojowych  dzieci z danej grupy lub  jednego dziecka. To nie naśladownictwo, tylko mądre korzystanie z naszych pomysłów  i możliwość dowolnego wykorzystania danego typu ćwiczenia w dowolnym miejscu. Dla dziecka ważna jest różnorodność, ale też powtarzalność – wszystko w odpowiednich proporcjach.

W poniższych przykładach  pragnę pokazać, że z elementarza można korzystać nawet wówczas, kiedy dziecko nie jest gotowe do czytania, wykorzystując ilustracje do wymyślania różnego typu zadań, dzięki którym mają szansę wykształcić się umiejętności, które są tematem tego artykułu.  Dodatkową korzyścią jest to, że na tej samej stronie, na której jest ilustracja, znajduje się również tekst. Dzięki temu  może dojść do nieświadomego zainteresowania się literkami, sylabami, a w konsekwencji – pierwsze, nienarzucone przez dorosłego  próby czytania.

Dziecko lubi wielokrotnie wracać do tego samego tekstu lub ilustracji, dlatego z elementarzem  można pracować najpierw na poziomie ilustracji, a potem – wracając do tych samych czytanek – uczyć czytać.  Wielokrotne czytanie i wracanie do tego samego tekstu wspomaga proces nauki. Rozwija się słownictwo, pamięć, rozumienie chronologii. Badania wykazały, że dzieci często zadają te same pytania po ósmym usłyszeniu historii, co po zapoznaniu się z nią po raz pierwszy. Dzieje się tak, ponieważ języka uczymy się stopniowo. Każde kolejne wysłuchanie treści wzbogaca zrozumienie całości o kolejny element. Dlatego nie bójmy się wracać do tych samych stron elementarza kilkakrotnie, za każdym razem wykorzystując je jako materiał do innych ćwiczeń. Dokładniej o tym, jak powoli wprowadzać dziecko w świat czytania opowiem w jednym z następnych  artykułów.

Teraz przyjrzyjmy się, jakie rodzaje umiejętności odnoszą się do rozumienia fabuły i rozwoju zdolności umysłowych. Wśród nich można wymienić:

  1. przewidywanie
  2. analizowanie ilustracji i wykorzystywanie pytań w celu lepszego zrozumienia jej treści;
  3.  wnioskowanie i opiniowanie;
  4. rozpoznawanie związku przyczyna – skutek;
  5. przeprowadzanie burzy mózgów;
  6. wymyślanie / kreowanie;
  7. ocenianie

 

Dla korzystających z naszych książek przedstawiam propozycje pytań i zadań do kolejnych aspektów na podstawie wybranej jednej strony 58. z elementarza „Poczytam ci, mamo!”:

 

Przewidywanie:

Pytania tylko na  podstawie ilustracji:

– Co tu się wydarzy? Wymyśl krótką historię związaną z tą ilustracją i opowiedz ją.

Pytania po przeczytaniu fragmentu czytanki do słów; „Toto odda to mleko?”:

– Co może wydarzyć się dalej? Zaproponuj swoją wersję wydarzeń.

 

Analizowanie ilustracji i zadawanie pytań w celu lepszego zrozumienia treści danej ilustracji:

  1. Nauczyciel prosi, aby dziecko przyjrzało się uważnie ilustracji. Nie czyta tekstu. Następnie zadaje pytania typu:

– Jak myślisz, o czym będzie ta historia?

– Kogo albo co widzisz na obrazku?

  1. Nauczyciel może przeczytać dzieciom treść czytanki i poprosić o  odpowiedzi na pytania:

– Czy komuś udało się odgadnąć, o czym była ta historia?  Kto był najbliżej?

– Czyja odpowiedź była najciekawsza, a czyja najbardziej zaskakująca?, itp.

 

Wnioskowanie i opiniowanie:

Pytania tylko na  podstawie ilustracji:

– Która postać wydaje się smutna, a która nie? Dlaczego tak uważasz?

– Czy ktoś się czegoś boi? Po czym to poznajesz?

– Kto jest, twoim zdaniem, ważniejszą postacią?

Pytania po przeczytaniu czytanki:

– Jak myślisz, co było trochę wcześniej? Opowiedz.

– Jak myślisz, co się wydarzy za chwilę? Opowiedz.

– Czego boi się kotek Toto?

– Czy kotek miał powód, żeby się bać?

– Co innego mógł zrobić kotek, zamiast uciekać?

 

Rozpoznawanie związku przyczyna – skutek:

Pytania tylko na  podstawie ilustracji:

– Jaką minę ma kotek? Co jest jej przyczyną?

– Co robi kotek?

– Co chce zrobić ptak?

Pytania po przeczytaniu czytanki:

– Na co ma ochotę kos Skos?

– Dlaczego kotek się boi?

– Co było wcześniej? Co będzie później?

Możemy poprosić, aby dziecko opisało lub narysowało jedną z tych sytuacji.

 

Burza mózgów:

Co by było, gdyby kotek siedział na drzewie, a kos na ziemi?

– Czy kotek naprawdę ma powód, żeby się bać?

– Zaproponuj inne  rozumienie treści tej  czytanki.

– Wyobraź sobie, że musisz pogodzić kotka i kosa. Jak to zrobisz?

 

Wymyślanie / kreowanie:

– Opowiedz tę historię tak, jakbyś był kotkiem.

– Opowiedz tę historię z punktu widzenia kosa.

– Wyobraźcie sobie, że kotek i kos rozmawiają ze sobą. Odegrajcie z wybraną osobą scenkę takiej rozmowy.

– Jak myślisz, w jakiej sytuacji kos może bać się kota. Narysuj taką sytuację.

 

Ocenianie:

– Czy kotek ma powód, żeby się bać kosa?

– Czy kos naprawdę zagraża kotku?

– Czy strach kotka ma konkretny powód, czy jest wymyślony?

 

Wiele poleceń na pierwszy rzut oka wydaje się brzmieć podobnie, ale należy zwrócić uwagę, że za każdym razem nacisk położony jest na rozwój innych umiejętności dziecka. Dla większej jasności i przejrzystości artykułu wszystkie propozycje odnoszą się do jednej czytanki, ale rzecz jasna, nigdy ich wszystkich na podstawie tej czytanki nie zrealizujemy, bo moglibyśmy odnieść efekt odwrotny od zamierzonego. Należy zawsze pamiętać o różnorodności ćwiczeń, aktywizujących różne sfery aktywności dziecka.

Tak, jak w poprzednim artykule, są one tylko inspiracją do pracy z innymi czytankami, w zależności od potrzeby dziecka i jego możliwości rozwojowych.

 

Bibliografia:

  1. Chwastniewska D. (2010), Poczytam ci, mamo cz. 1, Wyspa – Wydawnictwo i Ośrodek Innowacji Edukacyjnych, Gdynia.
  2. Chwastniewska D. (2008), Metoda 101 kroków w nauce czytania, w: Krasowicz-Kupis G. Pietras I., (red.), Zrozumieć, żeby pomóc, OPERON, Gdynia.
  3. Brzezińska A. (1987), (red.), Czytanie i pisanie – nowy język dziecka, WSiP, Warszawa.
  4.  Gloton R., Clero C. (1976), Twórcza aktywność dziecka, WSiP, Warszawa
  5. Fisher R. (1999), Uczymy jak się uczyć, WSIP, Warszawa
  6. Formella M, Chwastniewska D. (2011), Przewodnik dla nauczycieli i rodziców, Wyspa –  Wydawnictwo i Ośrodek Innowacji Edukacyjnych, Gdynia.
  7. Kamińska K. (1999), Nauka czytania dzieci w wieku przedszkolnym, WSiP, Warszawa.
  8. Klus-Stańska D. (2002), Konstruowanie wiedzy w szkole, Wydawnictwo Uniwersytetu   Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn
  9. Silberman M. (2005), Uczymy się uczyć, GWP, Sopot

10.Schiller P. (2005), Wczesne czytanie, K.E.Liber, Warszawa

  1. Silberg J. (2005), Nauka czytania przez zabawę, K.E. Liber, Warszawa
  2. Wygotski L. S. (2002), Wybrane prace psychologiczne II, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań.
  3. Wygotski L. S. (1966), Wybrane prace psychologiczne, PWN, Warszawa.